Zwyczaje i obrzędy wiosenne Krajniaków

W obrzędowości dorocznej Krajniaków niektóre dni mają swoje określone znaczenie. Tak np. na sadzenie kapusty najodpowiedniejszym był dzień św. Józefa. Uważano również, aby ziemniaki nie sadzić w tzw. „krzyżowe dni” tj. przed świętem Wniebowstąpienia, ponieważ sadzone w te dni mogłyby być robaczywe. Sadzenie ziemniaków rozpoczynano na ogół w dzień św. Wojciecha. Pierwszego maja uroczyście obchodzono „pełnię wiosny”. Dzień ten był równocześnie najodpowiedniejszy na sadzenie krzewów i drzew owocowych. Ponieważ powszechnie wierzono, że w tym dniu siły nieczyste są szczególnie aktywne w czynieniu zła, aby więc je zmylić po kilku dniach drzewka przesadzano na inne miejsce. Tak „uodpornione” miały długo rosnąć i dobrze owocować. Przy sadzeniu drzewek uważano, aby były one w ilości nieparzystej, bowiem wówczas nie mogą im zaszkodzić złe i nieczyste moce. Dzień Zwiastowania Matki Boskiej miał być najodpowiedniejszy do zmiany miejsca zamieszkania.

W całej obrzędowości ludowej przewija się element obawy przed czynieniem zła przez siły nieczyste. Wiąże się z tym wiele praktyk, których głównym celem jest przeszkodzenie temu. Tak np. do ziarna siewnego dodawano ziarno poświęcone w poprzednim roku w dniu M. Boskiej Zielnej. Po takim zabiegu najstarsza osoba w rodzinie całość tę skrapiała święconą wodą, odmawiając przy tym modlitwy. Taki obrzęd zapewnić miał dobry urodzaj, a równocześnie chronić zboże przed ptactwem.

Szczególnie wiele uwagi poświęcano inwentarzowi żywemu; bydło bowiem stanowiło podstawę egzystencji, a nawet dobrobytu ludności wiejskiej. Istnieje więc wiele praktyk, zabiegów i zwyczajów, mających na celu zabezpieczenie przed działaniem złych mocy. Po raz pierwszy bydło i konie wypędzano na pastwisko głównie w zależności od pogody w danym roku. Tym niemniej istnieją określone dni regulujące czas wypędzania bydła na pastwisko. Znane jest np. powiedzenie: „na św. Wojciecha kobyla pociecha”, co oznaczać miało, że od tego dnia można wypędzać konie na pastwisko. Zanim to jednak nastąpiło trzeba było wykonać wiele zabiegów i praktyk, które chronić miały przed złem. Dawniej bydło przepędzano przez ogniska, przywiązywano czerwone wstążeczki, pastucha oblewano wodą, a bydło skraplano wodą święconą. Obrzęd ten miał chronić zarówno przed chorobami, jak również przed działaniem wzroku złych ludzi. Jeszcze obecnie starsi ludzie dosyć powszechnie wierzą w „siłę” wzroku. Niektórzy dobitnie akcentują swoja wiarę w możność zauroczenia bydła, jak również w „wyżegnanie” zła, wskazując równocześnie osoby, które potrafią tego dokonać. Siłę wyżegnania zła można przekazywać, ale tylko na osoby tej samej płci. Z takimi wypowiedziami spotykano się w trakcie badań m. in. w Buntowie i Skicu. Prócz informacji o wypędzaniu bydła na pastwiska w dniu św. Wojciecha, podawano też, że bydło po raz pierwszy wypędzano na pastwisko w dzień „pełni” wiosny, tj. 1 maja.

Jeszcze na początku XX wieku powszechnie znanym zjawiskiem ludowym na Krajnie było ziołolecznictwo. Najlepsze do tego celu były zioła nie przekwitnięte, a więc przede wszystkim czerwcowe. Istniał jednak nakaz, aby zbiór ziół zakończyć do 24 czerwca, ponieważ w noc świętojańską „panowały” czarownice i mogłyby pozamieniać właściwości ziół. Powszechnie obawiano się też innego złego działania czarownicy i zmory. Mogły one np. napastować ludzi, krowom odbierać mleko itp. Zabezpieczano się przed tym wypalając na drzwiach chlewów znak krzyża. Krzyż taki mógł być też wymalowany smołą.

Źródła:

  • Niedźwiecki J., „Zarys wybranych zagadnień tradycyjnej kultury Krajniaków Złotowskich”,
    „Koszalińskie Zeszyty Muzealne” 1973, nr 3.,

 

Krajeński Park Krajobrazowy
Natura
Przemysław Oszczypała

Krajeński Park Krajobrazowy

Form ochrony przyrody istnieje wiele. Są to m.in. parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe,

Czytaj więcej »

Komentarze

Dodaj komentarz

mood_bad
  • Jeszcze nie skomentowany.
  • chat
    Dodaj komentarz
    keyboard_arrow_up