Budownictwo wiejskiej Krajny

Przeważającym materiałem budowlanym na Krajnie było drewno. Ze względu na nietrwałość tego budulca drewniana architektura chłopska z XVIII i XIX w. zachowała się jedynie w pojedynczych przykładach. Były to budynki w większości o konstrukcji szkieletowej z przeróżnymi  sposobami wypełniania przestrzeni międzyszkieletowej (od gliny z różnymi domieszkami, np. sieczką po cegłę). Wyróżnia się kilka sposobów wypełniania przestrzeni między belkami. Najpopularniejszą, polegała na zastosowaniu gliny i drewna jako wypełnienia. Następnie uzupełnione przestrzenie międzybelkowe wygładzano i malowano na biało. Widoczne belki konstrukcyjne były czernione. Ten rodzaj techniki szkieletowej to tzw. szachulec. Wypełnienie samymi cegłami to to tzw. pruski mur. Czasami cegły były tynkowane i dlatego mylony jest często z szachulce. Pierwsza z metod stosowana była najczęściej w budownictwie obiektów chłopskich. Ta druga w konstrukcji domów i budynków przemysłowych, np. młynów. Ten sposób budownictwa rozpropagowały władze pruskie. Zakazały one stawiać konstrukcje metodą zrębową (wieńcową), w której wykorzystywany tylko i wyłącznie drewno.

Chałupy najczęściej były wąskie, usytuowane ścianą szczytową do drogi. Od strony szczytowej było również wejście. Cechą charakterystyczną zapożyczoną od Wielkopolan było „rozbudowanie” wejścia o  podcień szczytową. Były to otwarte na zewnątrz pomieszczenie, ograniczone słupami. Najczęściej były to trzy słupy, choć w niektórych regionach , choćby nadnoteckich, budowano z wykorzystaniem większej ilości filarów. Słupy, belki i zastrzały podcieni były ociosywane w geometryczne kształty, a nierzadko także ozdabiane przez snycerzy bardziej wyszukanymi wzorami. Z czasem podcienie zaczęły zanikać, a zastępowały je choćby przyłapy, które tworzono poprzez wysunięcie dachu bez wspierania go słupami. Po wejściu do chałupy pierwszym pomieszczeniem była sień. Następnymi były izba i komora. Nie budowano pomieszczeń pobocznych. Rzadko spotykało się piwnice z wejściem z chałupy. Budynki kryte były strzech. Najczęściej były to ziemianki wyłożone kamieniami i przykryte ziemią. Na Krajnie na piwnicę mówiono „sklep”. Również poza domostwami budowano piece chlebowe. Podyktowane to było po części zaostrzającymi się pruskimi przepisami budowlanymi i przeciwpożarowymi. Szczególnie w XIX w. zaczęto wprowadzać normalizację budownictwa. Budowy były kontrolowane przez policję budowlaną. Wszystkie te działania spowodowały zanik tradycyjnego budownictwa. Rozpowszechnienie cegły i dachówki spowodowało, że nowe konstrukcje niczym nie różniły się od tych zachodnich. Przykładami tradycyjnej architektury wiejskiej Krajny są: dom ze Świętej z XVIII w. oraz zagroda z Dźwierszna także z XVIII w. Ta druga przniesiona została do Muzeum Kultury Ludowej w Osieku. Jest to najlepsze miejsce do zapoznania się z architekturą i kulturą Krajny. Obecnie w muzeum znajduje się 28 dużych obiektów architektonicznych; chałupy i zabudowania gospodarcze od XVIII do pocz. XX w., remiza z pocz. XX w., 3 wiatraki („koźlak”, „paltrak” i „holender”), kościół, kuźnia i tartak oraz przykłady tzw. małej architektury: kapliczki przydrożne, piece chlebowe, studnie i piwnica ziemna.

Źródła:

  • Na podstawie portalu krajoznawczo-edukacyjnego:

http://www.nasze.kujawsko-pomorskie.pl/etnografia/krajna/budownictwo.html [dostęp 09.11.2018]

  • Na podstawie portalu szkolnictwo.pl: https://www.szkolnictwo.pl/szukaj,Szachulec

Topienie Marzanny

Przed nami równonoc wiosenna a więc czas szczególny w wierzeniach naszych dalekich przodków. Część z nas pamięta jeszcze pochód ze słomianą kukłą i jej rytualne topienie w wodzie. Co symbolizuje ten zwyczaj i kim jest ów słomiana postać…

Read More »

Krajeńskie Kolędowanie

Serdecznie zapraszamy do Złotowskiego Domu Kultury na koncert kolęd Zespołu Folklorystycznego „Krajniacy” z Wielkiego Buczka. Podczas koncertu dowiemy się również, jak dawniej mieszkańcy Krajny obchodzili

Read More »

Quiz wiedzy o walorach przyrodniczych Krajny

Krajna, skrawek ziemi na północy Polski opleciony błękitną wstęgą. Lasy, jeziora, leniwy szum rzek. Tu jeleń przebiegnie, tam ptaszek zaćwierka nic szczególnego zdawać by się mogło. Jak jest naprawdę? Czy znasz taką Krajnę? Podejmij wyzwanie, weź udział w quizie i przekonaj się! 

Read More »

Komentarze

Dodaj komentarz

mood_bad
  • Jeszcze nie skomentowany.
  • chat
    Dodaj komentarz
    keyboard_arrow_up