Człowiek oświecenia z Piły. Słów kilka o Stanisławie Staszicu

Stanisław Staszic - Pomnik w Pile
Stanisław Staszic – Pomnik w Pile

Z ziemi krajeńskiej, a dokładnie z Piły, pochodzi osoba, która miała bardzo duży wpływ na dzieje przełomu XVIII/XIX-wiecznej Polski. Tą osobą jest Stanisław Wawrzyniec Staszic. Urodził się 6 listopada 1755 r. w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec i dziad byli burmistrzami Piły. Choć można pomyśleć, że pochodził z „prestiżowej” rodziny, nie mógł zbyt wiele osiągnąć, gdyż nie miał pochodzenia szlacheckiego, a tylko mieszczańskie. Według niektórych historyków otworzył sobie furtkę do kariery politycznej wstępując do seminarium duchownego w Poznaniu. Jedyną drogą dającą mu wejście do świata polityki i przywilejów był Kościół. Duchownym został w 1779 roku.  Nazywany był księdzem bez sutanny, nie odprawiał mszy, a w swoich rozprawach deklarował deizm oraz antysemityzm. Był prawdziwym człowiekiem oświecenia. Zajmował się wieloma dziedzinami życia. Po skończeniu seminarium kontynuował naukę we Francji w Collège de France, gdzie zgłębiał wiedzę z fizyki i przyrody oraz w Niemczech w

Szczegół z pomnika Stanisława Staszica w Pile
Szczegół z pomnika Stanisława Staszica w Pile – „Przestrogi dla Polski”

Lipsku i Getyndze. W 1781 powrócił do Polski i został wychowawcą synów Andrzeja Zamoyskiego, byłego kanclerza. W międzyczasie objął probostwo w Turobinie, a także był rektorem w Czarnęcinie. Angażował się politycznie, choćby w pracach Sejmu Czteroletniego. Przez historyków uważany jest za polityka-teoretyka. Uważa się, że jego dzieło „Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego” (1787 r.) przyczyniło się do zapoczątkowania reform podczas obrad Sejmu Wielkiego. Pisał tam, min.:

„Gdy Polacy będą umieć siebie samych cenić w domu, będą ich cenić i za granicą” „Pierwszym obowiązkiem człowieka jest pracować. Tylko przez pracę staje się obywatelem użytecznym”

Następnym wielkim dziełem Staszica były „Przestrogi dla Polski” (1790 r.) będące kontynuacją myśli z poprzedniej publikacji. Szanse dla Polski widzi w duchu oświeceniowym, który pozwoli wydobyć wszystkie siły twórcze narodu. Oto kilka cytatów:

„Tylko w złych rządach, tylko w tych krajach, gdzie próżniacy mają obronę i trzymają pierwszeństwo bezrządne, tylko tam żydzi obfitują, gnieżdżą się i mnożą”,

„Z samych panów zguba Polaków”.

Muzeum Staszica w Pile
Muzeum Stanisława Staszica w Pile, Staszicówka. Jego rodzinny dom.

Mało jest dziedzin życia, którymi nie zajmował się Stanisław Staszic. Swoje idee polityczne realizował na gruncie społecznym. W 1816 r. założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, które było swojego rodzaju spółdzielnią, skupiającą na samum początku ponad 300 gospodarzy. Chłopi byli zwolnienie z pańszczyzny, posiadali własne gospodarstwa i zobowiązani byli do wzajemnej pomocy. Na początku XIX w. zajmował się edukacją. Został członkiem Izby Edukacyjnej, Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Pomagał w tworzeniu warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki. Miał również wkład w powstanie Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Hutniczej w Katowicach. Wykorzystując wiedzę zdobytą na studiach we Francji z zakresu przyrody zajmował się badaniami geologicznymi. Uważany za pierwszego polskiego geologa. W 1815 r. wydał dzieło „O ziemiorództwie Karpat”. Duży wkład ma także w rozwój górnictwa i przemysłu. Zainicjował powstanie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w Świętokrzyskim. O jego wszechstronności świadczą tytuły innych jego prac, m.in.: „Uwagi zakordonowego obywatela pruskiego”, „O ziemiorództwie gór dawnej Sarmacji, a później Polski”, „O statystyce Polski”, „O ortografii”, „Myśli o równowadze politycznej w Europie”, „O przyczynach szkodliwości Żydów”, „Ród ludzki”.

Zmarł 20 stycznia 1826 r. w Warszawie. Pochowany został na warszawskich Bielanach. Jego pogrzeb przybrał formę manifestacji, w której udział wzięło, jak się szacuje ok. 14 tys. osób. Zgodnie z jego wolą majątek przeznaczono na dom zarobkowy dla ubogich oraz szpital Dzieciątka Jezus i Marcinkanek, a także Instytut Głuchoniemych.

Źródła:

  • „Stanisław Staszic (1755-1826)”: https://dzieje.pl/postacie/stanislaw-staszic-1755-1826 [dostęp 06.11.2018],
  • „Stanisław Staszic – oświeceniowy myśliciel, naiwny polityk”:  https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/1277961,Stanislaw-Staszic-oswieceniowy-mysliciel-naiwny-polityk [dostęp 06.11.2018],
  • Strona Muzeum Staszica w Pile: http://staszic.pila.pl [dostęp 06.11.2018]

Topienie Marzanny

Przed nami równonoc wiosenna a więc czas szczególny w wierzeniach naszych dalekich przodków. Część z nas pamięta jeszcze pochód ze słomianą kukłą i jej rytualne topienie w wodzie. Co symbolizuje ten zwyczaj i kim jest ów słomiana postać…

Read More »

Krajeńskie Kolędowanie

Serdecznie zapraszamy do Złotowskiego Domu Kultury na koncert kolęd Zespołu Folklorystycznego „Krajniacy” z Wielkiego Buczka. Podczas koncertu dowiemy się również, jak dawniej mieszkańcy Krajny obchodzili

Read More »

Quiz wiedzy o walorach przyrodniczych Krajny

Krajna, skrawek ziemi na północy Polski opleciony błękitną wstęgą. Lasy, jeziora, leniwy szum rzek. Tu jeleń przebiegnie, tam ptaszek zaćwierka nic szczególnego zdawać by się mogło. Jak jest naprawdę? Czy znasz taką Krajnę? Podejmij wyzwanie, weź udział w quizie i przekonaj się! 

Read More »

Komentarze

Dodaj komentarz

mood_bad
  • Jeszcze nie skomentowany.
  • chat
    Dodaj komentarz
    keyboard_arrow_up